रमेशप्रसाद तिमल्सिना
'हरियो वन नेपालको धन' भन्ने उक्ति अव दक्षिण ललितपुर वासीका लागि एकादेशको कथ्ाा जस्तो बनेको छ । जिल्ला वन कार्यालयको वेवास्ता, स्थानीय सामुदायिक वनसमूहको लापारवाही र फितलो सुरक्षाका कारण यहाँका सामुदायिक वनक्षेत्र दिनदिनै विनाश हुँदै गएको हो ।
गतवर्षेखि शुरु भएको दक्षिण ललितपुरको वन फडानीबाट यहाँको सुन्दरता नष्ट हुदा पनि न त सरकार संरक्षणमा लागेको छ न त स्थानीय सहभागिता नै छ । राज्यका जिम्मेवार निकाय वन फडानीलाई राजनीति सँग जोडेर कानमा तेल हालेर बसेका छन् । सदरमुकाम मंगलबजारबाट १५ किमी दक्षिणमा पर्ने देवीचौर झण्डे ३० रोपनी वनक्षेत्रमा स्थानीय गिरीप्रसाद तिमल्सिनाले खोरिया बनाई सकेका छन् । यस घटनामा जिल्ला वन कार्यालय ललितपुरका सहायक नविन गिरी ७ वटा सल्लाका रुख मात्रै काटिएको टिप्पणी गर्छन् । गिरी भन्छन् - 'खन्न त निकै खनेछन् तर रुख त सातवटा मात्रै मासेका हुन ।' त्यस्तै चौघरे देखि ठोट्नेखोलासम्मको वन क्षेत्र पनि दाउरा र खोरियाका लागि सखाप पारिएको छ । तर त्यहाँ कसैले चासो दिएको छैनन् । सामुदायिक वन उपभोक्त महासँघको ललितपुर शाखाको ध्यान भने अहिले वन संरक्षण तिर भन्दा निर्वाचन पर्यर्वक्षकको नाम गोत्र खोज्नमा नै बितेको छ । महासँघ ललितपुर शाखाका अध्यक्ष पुष्करराज प्याकुरेल भन्छन् - 'अहिलेको महत्वपर्ूण्ा काम भनेको संविद्यानसभा निवाृचन स्वतन्त्र र धाँदलिरहित बनाउने वातावरण सिर्जना गर्नु हो । चुनावको वातावरण सिर्जना गर्दा बाहिरी वातावरण नासिएको नासियै छ । महाभारत वनक्षेत्रबाट गुराँस र ओखरका रुख दिन पहाडै तस्कर भएको गोटिखेल रेञ्जपोष्टका रेञ्जर हरिश्चन्द्र तिमिल्सिना स्वीकार्छन । उनी वनको संरक्षण स्थानीय स्तरबाटै हुनुपर्नेमा जोडा दिन्छन् । स्मरणीय के छ भने ओखरका रुख मर्ुर्ति बनाउन बहुउपयोगी मानिन्छन् । त्यसैगरी राष्ट्रिय फूल लालिगुरास मासिंदा एक त वनको सौर्न्दर्य नष्ट हुन्छ । अर्कातिर राष्ट्रिय फूल लोप हुने अवस्थामा पुग्छ । गर्ुरासका रुख प्रायः दाउराका लागि प्रयोग हुन्छ । गुरासका गोल राम्रो हुने भएकाले आइन लगाउने, सुनचादिका गरगहना बनाउने ठाउँमा बढी प्रयोग हुन्छ ।
जिल्लाको अति दर्ुगम ठुलादर्ुर्लुङ्ग, गिम्दी, भट्टेडाडा, आश्राङ्ग, प्युटार, काभ्रेपलाञ्चोकको च्याम्रंाङ बसीबाट अनधिकृतरुपमा महत्वपर्ूण्ा जडिबुटि तथा वनको गहना सुनगामा तस्कर भइरहेको छ । सुनगाभाको फूल स्थानीयलाई बटुल्न लगाई ठेकेदारहरुले बजारसम्म किलो सुनगाभाको ३० देखि ५० रुपैयाँ तिर्छन भने ६ सय रुपैयाँ सम्म खाने गर्दछन् । हाल पुनगाभा संकलन केन्द्र मानिखेलको कतवन भञ्ज्याङ्ग र माल्टाको डाँडागाउँमा गोप्यरुपमा सञ्चालित जिल्लाको दोस्रो ठूलो व्यापारिक केन्द्र चापागाउँ वरपर सञ्चालित ढुङ्गा खानीले पनि उत्तिकै वन विनाश गरेको छ । पटक पटक मुद्धा लागेर अदालतबाट हार खाइसकेका र स्थानीय उपभोक्ताबाट विरोधको मारमा परेका यी खानी महानगरीय प्रहरी कृत चापागाउँबाट खटिएका प्रहरीको संरक्षण्मा सञ्चालित छन् । खानी बन्द गराउन प्रहरी परिचालित छन् । ढुङ्गा झिके पक्रने आदेश छैन । महानगरीय प्रहरी कृत चापागाउँका प्रमुख सानुबाबु थपलिया भन्छन् ।
जिल्लाका विभिन्न भागमा वनमास्न सक्रिय तस्करहरुको छुट्टा छुट्टै गिरोहलाई नत राजनितिक दलहरुले केही भन्न सकेका छैन् नत स्थानीय प्रशासनले केह र्ीगर्न नै सकेको छ । यसरी दिन युगुना रात चौगुना वन तस्कर भइरहदा पनि सरोकारवालाहरु चुप रहे भने 'हरियो वन नेपालको घन' भन्ने उखान बनाउने छन् ।